Jamalia Moon

Ut consectetur non e

Radiohead: Nhạc của kẻ nội tâm

Updated: Nov 11, 2022

KHUYẾN CÁO ĐỘC GIẢ: hãy đọc bài này cùng nhạc của Radiohead, chẳng hạn như "Where I end and You begin" (Hail to the Thief)

Tôi nhớ hồi trẻ con nếu có nghe nhạc nước ngoài của mấy band như Oasis, Blur, hay Suede, thì cũng là để khám phá thứ nhạc alternative rock của dân Anh nó phát triển ra mạnh mẽ như thế nào. Nói chung đều là thuộc loại khó nghe hồi đó.

Còn Radiohead là một thể loại thậm chí không dám nghĩ tới. Đó là vì chính thứ nhạc khó diễn tả của ban nhạc này: nó là alternative rock đầy tính thể nghiệm, rồi sau còn có cả thứ âm thanh điện tử nhét thêm vào.

Tôi nhớ hồi đó ấn tượng nhất bài "Creep", đặc biệt là tiếng riff “tạch tạch” “tạch tạch” “tạch” khàn đục giận dữ của phần guitar trước khi vào phần điệp khúc không lẫn đi đâu được. Thế thôi, còn đâu không biết gì về Radiohead.

Sau đó tôi mới có chuyến xa nhà vài năm và nhờ anh bạn mix cho một đĩa với yêu cầu của tôi là nhạc phải buồn thối ruột. Thế là trong đống đó lòi ra hai bài "Street Spirit" và "Exit Music (For A Film)". Bài "Street Spirit" thì dễ nghe hơn vì giai điệu guitar nền quá hay và buồn lắm! Thế nhưng bài "Exit Music" thì chắc phải dành cho hội trầm kẻm. Nó quá chậm và đều đều, để rồi đoạn cuối là dồn lên tất cả những thứ âm thanh buồn bã nhất. Và đó là lúc tôi hiểu nhạc Radiohead nó hay thế nào. Giọng hát của Thom Yorke luôn đều đều sầu thảm và có lúc lên cao bằng giọng gió, đến mức hơi lạc đi.

Những bài đỉnh nhất của Radiohead đều có tiết tấu chậm với phần production rất kỹ khi sử dụng nhiều âm thanh kỳ lạ, kể cả sử dụng các phần mềm làm nhạc trên máy tính. Yếu tố thể nghiệm trong nhạc Radiohead, do vậy, là cực rõ. Các thành viên trong band đều tham gia phần phối âm theo cách ít truyền thống nhất miễn sao phù hợp với bài hát họ muốn thể hiện: đó có thể là âm thanh của đàn cello thật, hay có khi lại là tiếng do máy tính phát ra. Mỗi thành viên đều có thể đánh nhiều nhạc cụ kể cả truyền thống lẫn sử dụng thiết bị sampling.

Nhưng hơn tất cả là khả năng dẫn dắt bộ óc của người nghe bằng âm nhạc.

Tôi sẽ thử dùng cách sau để mô tả khả năng dẫn dắt của Radiohead. Giả dụ, giai điệu của Thom Yorke dự định hát như vầy (đường màu đỏ):- giai điệu của Thom Yorke thường không có quá nhiều phần lên xuống ở khoảng rộng.

Minh họa phần giai điệu

Cái hay nhất của nhạc Radiohead là vòng hợp âm (Chord progressing) của các anh rất đặc biệt. Thường mỗi hợp âm (chord) trong bài của Radiohead đều được “thửa” cho đúng câu giai điệu đó, không bài nào giống bài nào và càng không giống các dòng nhạc pop khác. Cách “thiết kế” của Radiohead thường khiến cho hai hợp âm liên tiếp có rất ít sự tương đồng mỗi khi chuyển giao, và như thế tạo ra cảm giác dường như giai điệu của bài hát phải chạy lọt qua những cái khe hẹp đó (biểu diễn bẳng các hộp màu sáng). Nếu chỉ nghe vòng hợp âm của Radiohead chơi không có lời hát, sẽ thấy nó hơi bị "ngang" tai. Và như thế khi có giai điệu của Thom Yorke vào, tự nhiên một cách thụ động, người nghe sẽ bị hút theo giai điệu của anh.

Giai điệu (màu đỏ) chạy trên hợp âm (màu sáng)

Điều này không BAO GIỜ thấy ở nhạc Pop, hay những thể loại nhạc 4-Gam (kiểu C, G, Am, F chẳng hạn) khác, khi mà các điểm tương đồng giữa các hợp âm là rất trù phú. Giai điệu của nhạc Pop vì vậy, sẽ có nhiều “không gian” để bay bổng hơn (ví dụ như đường màu cam và màu xanh đậm rất thoải mái đánh võng, chứ không cần lách khe hẹp). Nhưng ngược lại, cũng vì thế, mọi người thường nghe bài này có nhạc na ná bài kia, do chúng đều hát trên cùng một chord progressions.

Sự trù phú trong giai điệu của nhạc Pop

Chưa hết, sau khi dựng ra vòng hợp âm cơ bản cho bài hát, thường là với rhythm guitar hoặc piano, các anh Radiohead sẽ tiếp tục được làm đầy bằng trống, bass, nhạc cụ điện tử, phần programming, và các âm thanh thể nghiệm khác. Không gian âm nhạc xung quanh tiếng hát của Thom Yorke, vì vậy, sẽ càng trở nên chật chội và như bóp nghẹt lấy giọng của Thom.